Słowo faszyzm – będące w powszechnym użytku – pozbawione jest niemal zupełnie znaczenia. Słyszałem, jak faszyzmem nazwano: rolników, sklepikarzy, Kredyt Społeczny, kary cielesne w szkołach, polowanie na lisa, walki byków, Gandhiego, Czang-Kai-Szeka, homoseksualizm, audycje radiowe Priestleya, schroniska młodzieżowe, astrologię, kobiety, psy – i nie pamiętam co jeszcze”.
Bardzo łatwo przytoczyć współczesne wypowiedzi polityków bezpodstawnie oskarżających swoich przeciwników o faszyzm bądź określające pewne zachowania, będące przeciwieństwem wyznawanej ideologii, jako faszystowskie. Świetnym przykładem jest tutaj wypowiedź Pana Guya Verhofstadta, który w Parlamencie Europejskim stwierdził, w kontekście do organizowanego w Warszawie Marszu Niepodległości, że:
“60 tysięcy faszystów, neonazistów i zwolenników supremacji białej rasy przemaszerowało 300 km od Auschwitz".
Skandal, brak klasy i wyjątkowo nieznajomość tematu - tak można skomentować wyżej przytoczoną wypowiedź.
Dlatego w tym artykule pragnę skupić się na pobieżnym omówieniu zjawiska faszyzmu (ze względu na złożoność tematu), przybliżyć skutki społeczne oraz polityczne owego zjawiska nadużywanie tego terminu, oraz jak może to wpłynąć na nasze rozumienie historii.
Czym tak naprawdę faszyzm?
Już na samym początku jestem zobowiązany zaznaczyć, że w tym artykule nie omówię całego zjawiska, jakim jest faszyzm, ze względu na to, że objętość tematu zdecydowanie przewyższa ramy formalne tekstu, w których mam obowiązek się zmieścić. Dlatego osoby zainteresowane tematem zachęcam do samodzielnego jego zgłębienia, a z mojej strony mogę z czystym sumieniem polecić książkę autorstwa Roberta O. Paxtona, pod tytułem “Anatomia Faszyzmu” - jedna z lepszych publikacji nt. całego zjawiska faszyzmu, jego początków rozwoju oraz kontynuacji po osiągnięciu szczytowego momentu.
Faszyzm to ideologia polityczna, która formalnie narodziła się i zyskała ogromną popularność w okresie międzywojennym. Domem, w którym faszyzm się narodził, są oczywiście Włochy, gdzie owa ideologia powstała i rozwinęła skrzydła pod wodzą Benito Mussoliniego. Jego pewna odmienna wersja, ale całkowicie inna narodziła się w Niemczech pod wodzą Adolfa Hitlera. Zanim przejdę do podstawowych założeń, to odpowiedzmy sobie na pytanie, dlaczego wysunąłem tezę, że nazizm jest inny niż faszyzm?
Obecnie rzeczywiście mianem faszyzmu określa się całe zjawisko opartej na założeniach ideologicznych, które omówię poniżej. Natomiast faszyzm włoski od nazizmu niemieckiego różni się czymś innym, mianowicie celami narodowymi. Cele narodowego jednego państwa (dominacja w regionie, silna armia, odzyskanie ziem utraconych itp.) będą inne, a często nawet przeciwne w stosunku do celów drugiego państwa. Tak jak ideologia komunizmu może istnieć w wielu państwach i zmierzać do podobnych celów, tak państwa faszystowskie (jeśli nie zmusi ich do tego