Pamięć ofiar obozu „Kopernik”

83 lata temu Niemcy dokonali ostatecznej pacyfikacji żydowskiego obozu „Kopernik”, który powstał w sierpniu 1942 r. po likwidacji mińskiego getta. Większość z ok. 500-700 osób, zatrudnionych na potrzeby niemieckich firm i armii, znalazło się w budynku przedwojennej Szkoły Powszechnej im. M.Kopernika przy ulicy Siennickiej. 10 stycznia 1943 r. , gdy w obozie wybuchł bunt, Niemcy otoczyli i podpalili budynek, do próbujących uciekać strzelali. Obóz przestał istnieć, przetrwali go nieliczni.

10 stycznia 2026 r. uczciliśmy pamięć ofiar obozu „Kopernik” w szczególny sposób – odsłoniliśmy tablicę z symbolicznym oznakowaniem miejsca: „Tu był niemiecki obóz pracy przymusowej dla Żydów 22.08.1942 – 10.01.1943”. Zgodnie z naszą tradycją na tablicy wyryty jest motyw roślinny – liść palmy o symbolicznym znaczeniu męstwa, odwagi i cierpienia. Tablicę projektował i wyrzeźbił Radosław Rolf, autor 4 zamontowanych już w przestrzeni miasta materialnych upamiętnień.

Tablicę odsłonił potomek mińskich Żydów p. Roman Byczuk, syn Ocalałej Romy Byczuk, wnuk Szoela Holcbanda i Idlii/Adeli Perkal. Umieszczona jest ona w chodniku przed wejściem do Szkoły Podstawowej nr 4. Na terenie szkoły znajduje się również pomnik – kamień, przy którym złożyliśmy kwiaty i zapaliliśmy symboliczne światła pamięci. Tę część upamiętnienia prowadziła Katarzyna Łaziuk.
Mimo śnieżnej i mroźnej pogody tego wieczoru gościliśmy członkinie i członków Stowarzyszenia Drugie Pokolenie: Alinę Świdowską, Annę Gutkowską, Dorotę Merlak, Piotra Gutkowskiego, Ewę Łuczyńską. Obecni byli także Ewa Teleżyńska i Paweł Sawicki z Fundacji Pamięć Treblinki-Memory of Treblinka. Radę Miasta reprezentował pan Mariusz Żyła, Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego Marek Łodyga i Piotr Nowicki, Szkołę Podstawową nr 4 dyrekcja szkoły panie Aleksandra Mikulska, Katarzyna Szlendak i Iwona Sikorska i nauczycielka p. Barbara Szmidt. Serdecznie dziękujemy Mińszczankom i Mińszczanom i wszystkim gościom przybyłym spoza miasta, którzy byli z nami w ten wieczór.

Nie skończył się on mroźnie. Wszystkich gości, dzięki uprzejmości Miejskiego Domu Kultury, zaprosiliśmy na spotkanie w sali P. Skrzyneckiego, gdzie Ewa Borkowska przedstawiła historię obozu pracy ilustrowaną zdjęciami, także z zasobów TPMM. Czytaliśmy relacje Ocalałych, z którymi można się zapoznać dzięki przygotowanej przez Ewę publikacji „Do tych obozów nie szło się chętnie… Obóz pracy przymusowej dla Żydów „Kopernik” w relacjach Ocalałych i świadków.

W holu MDK można było zobaczyć wystawę „Bliscy i Oddaleni. Żydzi mińscy”, przygotowanej w trakcie warsztatów przez młodzież na podstawie zdjęć i materiałów udostępnionych przez TPMM.
Nie rozmawialiśmy o łatwych sprawach, tego, co wydarzyło się w przeszłości, nie uda się cofnąć. Jednak teraźniejszość i przyszłość zależy od nas. Byliśmy razem i tak chcemy pozostać, niech łączy nas pamięć i wzajemna sympatia.
Projekt "Upamiętnienie i oznakowanie miejsca byłego obozu pracy przymusowej dla Żydów "Kopernik" jest realizowany we współpracy z partnerami lokalnymi i zewnętrznymi: Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego, Muzeum Ziemi Mińskiej w Mińsku Mazowieckim, Miasto Mińsk Mazowiecki, Miejski Dom Kultury, Szkoła Podstawowa nr 4 im. Powstańców Styczniowych w Mińsku Mazowieckim oraz TOLI - The Olga Lengyel Institute for Holocaust Studies and Human Rights i Żydowskie Muzeum Galicja.

Projekt „Building a Network of Holocaust Educators in Poland” jest realizowany we współpracy i dzięki wsparciu finansowemu Konsulatu Generalnego USA w Krakowie.

Oprac. na podstawie mat. organizatorów