Ulica Warszawska

Jest to główna i najdłuższa ulica w mieście, przechodząca przez jego centrum. Stanowi fragment międzynarodowej drogi nr 2 z Paryża do Moskwy (dawna E8). Jest to również dawny szlak z Warszawy na wschód przechodzący przez Mińsk i Cegłów, chociaż bardziej uczęszczanym była droga przez Stanisławów i Dobre. Na początku XIX w. zastąpił go trakt brzeski i od tego czasu trasa ta stała się ważniejsza od tej przechodzącej przez Stanisławów. Trakt ten wybudowano w latach 1818-1823 i był wtedy najnowocześniejszym szlakiem komunikacyjnym w Królestwie Polskim i jednym z nowocześniejszych w Europie. Dzięki budowie tego traktu miasto, które do końca XVIII w. rozwijało się w kierunku południowym i północnym, w II połowie XIX w. zaczyna rozbudowywać się w kierunku zachodnim i wschodnim, wzdłuż ulicy Warszawskiej.

Na początku XX w. ulica została oświetlona najpierw lampami naftowymi i gazowymi, a później elektrycznymi. Wybrukowaną ulicę, z trotuarami dla ruchu pieszego i otwartymi jeszcze kanałami ściekowymi oraz słupami oświetleniowymi i telegraficznymi, przedstawiają najstarsze karty

W l. 1935-37 nawierzchnia ulicy, została utwardzona kostką bazaltową, którą w latach 70. pokryto nawierzchnią asfaltową. Warto też dodać, iż nazwa ulicy praktycznie nie zmieniała się, z wyjątkiem okresu "błędów i wypaczeń", gdy na krótko patronem jej został sam generalissimus Józef Wissarionowicz Stalin.

Przy ul. Warszawskiej znajdowały się liczne urzędy, sklepy punkty usługowe, szkoły i inne obiekty użyteczności publicznej Najczęściej pokazywanym fragmentem ulicy jest odcinek od poczty do placu J. Kilińskiego. Do połowy XX w. był to jeden z najbardziej reprezentacyjnych terenów w mieście. Na tym właśnie odcinku pod koniec XIX w. wybudowano trzy murowane jednopiętrowe kamienice mieszczańskie, które zachowały się do dziś.

Najbardziej znanym widokiem prezentowanym przez wydawców jest dom drewniany przy ul. Warszawskiej 132 (obecnie nie istnieje) i kamienica murowana (nr 130). w której w okresie międzywojennym i po wojnie do lat 50. mieścił się Sąd Grodzki, a jeszcze w latach 60. znajdowała się piekarnia Stanisława Rozbickiego (1909-1977) i Marianny Rozbickiej (1913-1995). Natomiast w latach osiemdziesiątych mieściła się tam kawiarnia "Ewa", a dziś prywatna przychodnia lekarska i apteka.

Naprzeciw budynku Osetowskich znajdował się drewniany budynek, w którym mieściła się Księgarnia i Czytelnia Kornelli Skrodzkiej. Była to nie tylko najstarsza na terenie miasta placówka biblioteczna, ale także jak podaje Tadeusz Chróścielewski, najstarsza na prawobrzeżnym Mazowszu księgarnia i wypożyczalnia książek (Dzieje Mińska Mazowieckiego 1421-1971, s. 295). Została założona w 1885r. przez Zuzannę Małyszczycką, a od 1891r., kiedy to księgozbiór liczy 736 tomów i 23 roczników, prowadzona była przez Kornelię Skrodzka (z domu Borychowska). Przed śmiercią, która nastąpiła podobno w czasie l wojny światowej przepisuje testamentem z dn. 30 V 1912r. (zmarła w 1916r.) księgarnię i czytelnię swojej uczennicy Leokadii Pruss, późniejszej Lipskiej. Ta zaś prowadzi czytelnię aż do śmierci w 1956r. (mimo, iż w l. 1944-1945 wiele cennych książek zaginęło). Po śmierci Lipskiej władze zajmują pokój, w którym mieściła się księgarnia, w związku z czym 3500 książek spadkobierczyni musiała przenieść do sypialni. Brak zainteresowania losem księgozbioru przez władze miasta spowodował, iż księgozbiór uległ częściowemu rozproszeniu, aż w końcu został sprzedany, l tak Mińsk stracił cenny księgozbiór, który przez kilkadziesiąt lat kształcił, wychowywał i bawił wiele pokoleń mieszkańców miasta i okolic. Trzeba dodać, iż K. Skrodzka, a po jej śmierci firma "Księgarnia i Czytelnia K. Skrodzka'' były zasłużonymi wydawcami mińskich pocztówek. Budynek, w której mieściła się ta zasłużona placówka, pielęgnująca tradycje w dziedzinie czytelnictwa literatury pięknej, został rozebrany w październiku 1999r. (obecnie w tym miejscu stanął nowy blok mieszkalny Spółdzielni "Przełom").

Opracowali: Mariusz Dzienio, Janusz Kuligowski (TPMM)

		Ulica Warszawska na przełomie XIX i XX w. fot. sepia. Znana z publikacji Dzieje Mińska Mazowieckiego..., s. 167, tamże mylnie datowana na okres międzywojenny
		Nowo Mińsk. Ul. Warszawska. (J. 6944 16) Pocztowaja karteczka/Pocztówka- Postkarte, sepia, 1912-1914. Wykonana z tego samego negatywu, co karta wcześniejsza a więc sprzed 1905r., jednak retuszowana, np. od strony północnej ulicy, przy poczcie usunięto trzy pojazdy konne, a z lewej strony kobietę, przechodzącą przez ulicę.
		Mińsk Mazowiecki, gub. Warszawska. Ul. Warszawska. Nakład Stowarzyszenia Spożywczego "Oszczędność". Wykonał J. Ślusarski. Warszawa, Carte postała - Pocztówka /Otkrytoje pismo, cz.- biała, 1911. z korespondencją datowaną: Nowo-Mińsk dnia 17 III (1911). Na fotografii widoczne wspomniane trzy piętrowe kamienice z lat 90. XIX w.
		Ul. Warszawska. Mińsk Mazowiecki. Nakład. Firmy K. Skrodzkiej. S.R.W.. Pocztówka, cz.-biała, z negatywu 1911, ok. 1914.
		Spotkanie JE Arcybiskupa w Mińsku Mazow. (napis wykonany ręcznie na negatywie). Foto pocztówka, cz.- biała, ok. 1914r. Ulica Warszawska od strony wschodniej. Arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski, przedstawiciele władz lokalnych i społeczeństwo miasta. Karta zawiera korespondencje, która dotyczy wydarzeń z sierpnia 1920r.
		Reprod. Fot. Czołgi Grupy Uderzeniowej w czasie przemarszuprzez Mińsk Mazowiecki 17 - 18 sierpnia 1920r Zdjęcie wykonane na wysokości placu J. Kilińskiego w kierunku zachodnim. Na terenie miasta i powiatu mińskiego w dniach 17-18 VIII 1920r. rozegrał się jeden z końcowych Etapów Bitwy Warszawskiej zwanej "Cudem nad Wisłą" lub "Cudem Wisły". Pod Mińskiem Mazowieckim doszło do zwycięskiego spotkania części sił Grupy Uderzeniowej marszałka Józefa Piłsudskiego - oddziałów 14 dywizji piechoty gen. Daniela Konarżewskiego z 15 dywizją piachoty gen. Władysława Junga, atakującą z przedmieścia warszawskiego. W dniu 17 VIII 1920r. w późnych godzinach popołudniowych został wyzwolony Mińsk. W uroczystej dziękczynnej mszy, która odbyła się w mińskim kościele. wzięli udział abp A. Kakowski i nuncjusz apostolski Achilla Ratti (późniejszy papież Pius XI) oraz gen. Józef Haller ze swoim sztabem i towarzyszącymi mu oficerami misji alianckiej (wśród których był kpt. Kawalerii Charles de Gaulle, późniejszy generał i prezydent Francji). 18 sierpnia do Mińska przyjechał marszałek J. Piłsudski. Warto dodać, iż na grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie na jednej z płyt umieszczono napis: Dęblin - Mińsk Maz. 16 - 18 VIII 192O.
		Mińsk Mazowiecki ul. Warszawska. Ruch nr 1297. cz. biała ok. 1936-38. Znane są inne wydania tej pocztówki z napisami (pod ilustracją) wykonanymi większymi czcionkami. Pocztówka zawiera korespondencję w języku niemieckim wysłaną z Mińska 7 XI 1941 do Homla, a więc na front wschodni.
		Ulica Warszawska od strony wschodniej. Zdjęcie wykonane przez Stefana Sażyńskiego w lipcu 1943r., na kamienicę, w której mieściła się siedziba gestapo. Przed tym budynkiem w dniu 22 VII 1 943r. żołnierze AK Stanisław Gelo "Samouk" i Tadeusz Pasik "Zuch" dokonali udanej akcji - likwidacji Stefana Schmidta - szefa gestapo na powiat mińskomazowiecki. Wydarzenie to upamiętnia tablica pamiątkowa umieszczona na budynku.